Over Mp3.com

Sinds ongeveer anderhalf jaar maak ik voor het programma Supplement op Radio 4 de serie A New Stage, met nieuwe muziek die alleen op Internet te vinden is. Musici en componisten presenteren er hun muziek - onder andere via de site van MP3.com - en bieden die zo gratis aan voor wie de moeite nemen wil ernaar op zoek te gaan. A New Stage heeft een dubbele betekenis: het internet als een nieuw podium voor musici en componisten, en als een nieuw stadium in de muziekgeschiedenis.
In de eerste vijf edities van A New Stage heb ik me hoofdzakelijk beperkt tot elektronische muziek, die digitaal wordt geproduceerd, digitaal opgenomen en digitaal aangeboden op Internet: er is dus zo goed als geen kwaliteitsverlies te verwachten. In de zesde editie van A New Stage gaat het om de eigentijdse instrumentale muziek, waarbij niet alleen de kwaliteit van de compositie, maar ook die van de uitvoering, van de instrumenten, de musici, de akoestiek én die van de opname, een essentiële rol spelen. Net als bij de elektronische muziek, is het aanbod ook op het gebied van de eigentijdse instrumentale muziek bijzonder groot en gevarieerd (er is dus ook nogal wat muziek te vinden die minder de moeite waard is). Op de site van MP3.com is het aanbod per genre onderverdeeld, en in het geval van de klassieke muziek is dat gebeurd in 21 categorieën. Musici en componisten kunnen zelf aangeven waar hun compositie kan worden gevonden (dus vocaal, kamermuziek, experimenteel, et cetera). Een geconcentreerde zoektocht van ongeveer een week, gewapend met een snelle computer, kabelinternet en een gezonde dosis geduld en nieuwsgierigheid leverde zo'n 4 uur bijzonder gevarieerde en boeiende muziek op.

Er zijn natuurlijk meer sites waar muziek wordt aangeboden, maar die van MP3.com biedt het grootste aanbod, en iedere zichzelf respecterende componist die zijn muziek op internet wil presenteren doet het zeker hier. Bovendien is het eenvoudig om de componisten rechtstreeks te benaderen om hun toestemming te vragen hun muziek in deze serie te mogen uitzenden. En tenslotte biedt alleen deze site de mogelijkheid een soort "station" samen te stellen, zodat de selectie ook na uitzending makkelijk weer terug te vinden is op MP3.com zelf. De link naar dat station is te vinden door bij MP3.com te zoeken naar "A New Stage", of rechtstreeks via www.anewstage.com.

Vermoedelijk heeft iedereen al over MP3.com gehoord vanwege de juridische problemen van het internetbedrijf. Die problemen hebben niets te maken met de tienduizenden componisten die er hun eigen muziek aanbieden, maar met de database die MP3.com heeft aangelegd van muziek waarvan ze niet de rechten hebben. Het idee daarachter was dat iemand die een CD gekocht heeft, deze kan aanmelden bij de site, zodat hij via het Internet altijd de beschikking heeft over de muziek, en dus zijn favoriete CD's niet steeds hoeft mee te slepen. In hoeverre dat nu echt praktisch is, is de vraag, maar die in feite illegale database, is uitgegroeid tot een gigantisch juridisch probleem, dat de eigenaars van MP3.com al vele tientallen miljoenen dollars heeft gekost. Eén van de benadeelde platenmaatschappijen heeft als schadevergoeding zelfs een onbekend aantal aandelen in de site gekregen. Het is zeer de vraag wat dat in de toekomst gaat betekenen voor de gratis diensten die MP3.com tot nu toe biedt: de muziekindustrie is nooit erg bekend geworden vanwege zijn vrijgevigheid. Het is een ontwikkeling die niet erg vrolijk stemt.
De site MP3.com bestaat nog maar 3 jaar en is in korte tijd wereldberoemd geworden. Maar vrijwel niemand realiseert zich dat de compressietechniek MP3 zelf al veel ouder is. Het Fraunhofer Instituut is een Instituut voor Toegepaste Wetenschap met inmiddels 47 vestigingen in Duitsland, en is vernoemd naar de Duitse wetenschapper, uitvinder en ondernemer Joseph von Fraunhofer (München, 1787-1826). Hier werd de compressietechniek MP3 al in 1987 gebaseerd op een verbluffend eenvoudig principe. Het menselijk oor kan toch niet alles waarnemen, dus de kunst was om de niet-hoorbare elementen van een opname te elimineren. Het audiosignaal wordt dus opnieuw gecodeerd (anders gezegd: gecomprimeerd), en neemt zo minder ruimte in beslag - ergens tussen de 10 en 12 x zo weinig, afhankelijk van de mate van compressie. 1 Minuut stereo-opname wordt zo gereduceerd tot ongeveer 1megabyte schijfruimte. Uiteraard klinkt een gecomprimeerd bestand niet zo perfect als het origineel, maar MP3 is een fantastisch medium om nieuwe muziek te ontdekken: wie het origineel niet kent, heeft immers ook geen vergelijkingsmateriaal. Om te laten horen wat de kwaliteit van MP3 inhoudt, is deze hele serie A New Stage samengesteld met de aangeboden MP3-bestanden - het gecomprimeerde geluid dus, waar verder niets aan veranderd is. Wie de muziek zelf en in nog betere kwaliteit wenst, kan de CD aanschaffen - ook weer: via Internet.

De meeste pc's hebben tegenwoordig een capaciteit van tussen de 2 en 20 gigabyte: genoeg dus, voor tientallen uren muziek in MP3-formaat. Bovendien zijn de bestanden ook op CD te branden. Een normale cd heeft 650 MB aan opslagruimte, zodat er zo'n 11 uur muziek op 1 CD past, al is het downloaden van zoveel muziek bijna ondoenlijk is als dat via een telefoonlijn moet gebeuren, omdat de doorvoersnelheid daarvoor domweg te traag is.
De compressiemethode MP3 werd in 1987 ontwikkeld in het kader van het onderzoek naar de mogelijkheden van digitale radio. Op zich is "compressie" niet zo opzienbarend - de informatie op een vel papier blijft dezelfde als dat vel wordt opgevouwen. Maar het bijzondere van MP3 is dat het mogelijk is om zo'n gecomprimeerd bestand ook af te spelen - zonder dat het eerst in zijn oorspronkelijke staat hoeft te worden hersteld. Daarvoor is een programma nodig, en dat programma is - net als de muziek - heel makkelijk (en gratis) van het internet te halen. De bekendste software die MP3-bestanden af kan spelen is WinAmp, een samentrekking van Windows Amplifier (dus eigenlijk een "versterker" voor de PC). Er zijn nog veel meer van dergelijke gratis programma's, en wie muziek van het Internet haalt, is bovendien niet verplicht om die alleen via de PC te beluisteren.

Er is inmiddels een groot aantal apparaten dat zowel in de woonkamer als onderweg muziek in MP3-formaat afspeelt, met een geheugenchip of vanaf een CD. De bekendste zijn kleine, lichtgewicht ontwerpen die gebruik maken van een geheugenchip. Standaard heeft zo'n chip tegenwoordig 32 Megabyte geheugenruimte, zodat er iets meer dan een half uur muziek op kan worden opgeslagen. Vaak zijn ze nog uitbreidbaar naar 64 of 96 Megabyte - ruim 'n uur tot ruim anderhalf uur muziek. Alleen: die uitbreiding is kostbaar, omdat geheugenchips dat zijn. Er zijn ook CD-spelers die zowel normale audio-CD's afspelen als zelfgebrande CD's met MP3-bestanden - en normaal gesproken kan een cd-speler daar niet mee overweg. De kleine 12 uur muziek die in MP3-formaat op één normale CD past, is bijna 24 x zoveel als het apparaat dat gebruik maakt van de standaard geheugenchip, en deze CD-spelers zijn vergelijkbaar in prijs. Het enige bezwaar voor veel gebruikers is dat ze groter zijn, en vooral: veel zwaarder.

Ook een aantal producenten van mobiele telefoons heeft inmiddels ingezien dat de techniek van MP3 niet zo gecompliceerd is, en maken een combinatie van een gsm en MP3-speler. Half december 2000 is dat bij Ericsson een ontwerp dat je apart aan enkele van hun ontwerpen kunt klikken, bij de Samsung M100 is de speler in de telefoon zelf verwerkt en bij de Siemens SL45 is het een aparte geheugenchip die in de telefoon geschoven moet worden. De opslagcapaciteit is beperkt, maar het idee is dat je liever 1 dan 2 apparaten bij je draagt - en veel mensen hebben tegenwoordig toch altijd een mobiele telefoon bij de hand… De ontwikkelingen zijn nog lang niet ten einde. Er is al een polshorloge met een MP3-player, en een draagbare MP3-speler die niet werkt met geheugenchip of met een CD, maar met een harde schijf van 6 gigabyte - genoeg voor zo'n 100 uur muziek…

Niemand kon in 1987 vermoeden dat MP3 zo'n gigantische invloed zou hebben op de muziekindustrie, en dat is ook pas het geval sinds de immense populariteit van het Internet - en die is pas van de afgelopen jaren. Omdat het vooral over computers gaat, is het niet zo gek dat MP3 in eerste instantie door de jongere generatie ontdekt werd. MP3 is nog steeds hét medium om aan kopieën van de nieuwste CD's komen, via aparte uitwisselprogramma's zoals het beruchte Napster, of via nieuwsgroepen. Later kwamen daar de technisch beter onderlegde componisten van vooral elektronische muziek bij, en weer later de meer klassiek georiënteerde componisten. Toch heeft het bij elkaar niet zo lang geduurd: de zesde editie - over eigentijdse instrumentale muziek op internet - had ik anderhalf jaar geleden niet kunnen maken. Tegenwoordig is er al heel veel bijzondere muziek te vinden, en de voorspelling dat dat over nóg eens anderhalf jaar minimaal verdubbeld zal zijn, is aan de voorzichtige kant. Wie beschikt over een snelle internetverbinding (of over genoeg geduld), kan nu echter al onvoorstelbaar veel nieuwe muziek downloaden en beluisteren. Volkomen legaal en zo goed als gratis.

Marc Wielaert, december 2000 (en sindsdien is er veel veranderd...)



Background information:

Homepage